Nausėda vraagt coalitie en oppositie om compromis over Litouwse begroting 2027

President Gitanas Nausėda heeft de regeringscoalitie en de oppositie in Litouwen donderdag opgeroepen om tot een compromis te komen over de rijksbegroting voor volgend jaar. Volgens hem is het onmogelijk om alle beleidsdoelen te halen binnen de Europese grens van 3% begrotingstekort ten opzichte van het bruto binnenlands product, het bbp. Hij noemt daarbij onder meer de uitgaven aan defensie, pensioenen, sociale uitkeringen en een gezinspakket. Nausėda vroeg financiënminister Taurimas Valys daarnaast om respectvoller te communiceren met coalitiepartners en de oppositie. Hij deed de uitspraken voor zijn vertrek naar een top van de Europese Raad in Brussel.

Nausėda is als president vooral verantwoordelijk voor buitenlands en veiligheidsbeleid. Hij bemoeit zich regelmatig ook met binnenlandse kwesties als de begroting. Valys is financiënminister in het kabinet van premier Mindaugas Sinkevičius. Het parlement, de Seimas, moet de rijksbegroting uiteindelijk goedkeuren. De grens voor het begrotingstekort komt uit de Europese begrotingsregels, waaraan alle eurolanden zich moeten houden. Die regels botsen met de wens van zowel de coalitie als de oppositie om meer uit te geven aan onder meer defensie en pensioenen.

De oproep van Nausėda komt kort na het indienen van het Litouwse begrotingsontwerp bij de Europese Commissie. Litouwen moet als eurolidstaat elk jaar uiterlijk op 15 oktober zijn ontwerpbegrotingsplan voor het komende jaar voorleggen aan de Commissie. De Commissie geeft vervolgens uiterlijk eind november een oordeel of het plan aan de Europese begrotingsregels voldoet. Dat verklaart volgens de Commissie waarom het Litouwse ontwerp deze week is geregistreerd, kort voor Nausėda’s oproep tot een compromis. Die beoordeling door Brussel staat verder los van het binnenlandse debat. Maar de druk van de deadline verklaart mede de haast waarmee Nausėda nu om een compromis vraagt.

Los van de discussie over het totale tekort speelt ook onrust over het verplichte ziektekostenfonds PSDF. Dat fonds betaalt in Litouwen de medische zorg en geneesmiddelen voor iedereen die er verzekerd is, inclusief wie er als Nederlander of Belg woont en werkt. Het fonds wordt via verplichte premies op loon gevuld. Minister van Volksgezondheid Linas Kukuraitis zegt dat het PSDF-budget voor 2027 ongeveer 4,86 miljard euro bedraagt. Daarvan krijgt circa 100 miljoen euro reservegeld voorrang voor de uitbreiding van zorgdiensten, vooral waar de wachtlijsten het langst zijn. Hij noemt de ongerustheid over een mogelijke vermindering van diensten ongegrond. VLK-directeur Gytis Bendorius, hoofd van de nationale ziekteverzekeraar, kondigde hogere contractwaarden aan voor regionale ziekenhuizen. Dat moet patiëntenstromen naar de grote steden beperken, met hogere tarieven voor onder meer verloskunde, kindergeneeskunde, revalidatiezorg en nieuwe medische technologie. Het PSDF-begrotingswetsvoorstel werd deze week apart bij de Seimas geregistreerd, los van de rijksbegroting waarover Nausėda de coalitie en oppositie om een compromis vraagt.

Tot de beoordeling van de Europese Commissie eind november moeten coalitie en oppositie het alsnog eens worden over de precieze invulling van de rijksbegroting. Dat is het compromis waartoe Nausėda deze week opriep. Pas daarna wordt duidelijk of de hogere uitgaven die Nausėda noemt allemaal de ruimte krijgen, of dat coalitie en oppositie onderling moeten schuiven om binnen de Europese grens te blijven.